|
زðزð² - Ü©ê©ú©î©î© ²ð²Ø ²© βÂàÔÆÎàêÆÜ ê© ¼²îÎàô²Ü ä²î²ØÀ
|
§¼²ðÂÆ°ø ºô ØÆ° ÜÜæ¾ø©©©¦
øñÇëïáëÇ Û³ñáõÃÇõÝÁ Ù³ñ¹áõÝ í»ñëï»ÕÍáõÙÝ ¿, í»ñ³Ýáñá·áõÙÁ, í»ñ³Ù³ñ¹³óáõÙÁ: ²Ûëå¿°ë ÏþÁÙµéÝ¿ äûÕáë ²é³ù»³É øñÇëïáëÇ Û³ñáõÃÇõÝÁ »ñµ ½øñÇëïáë ÏÁ µÝáõó·ñ¿ áñå¿ë »ñÏñáñ¹ ²¹³Ù »õ øñÇëïáëÇ ÷ñϳ·áñÍ³Ï³Ý ËáñÑáõñ¹Á‘ áñå¿ë »ñÏñáñ¹ ³ñ³ñãáõÃÇõÝ: ²Ûëå¿°ë ÏÁ Ýϳñ³·ñ»Ý ݳ»õ Ù»ñ »Ï»Õ»óõáÛ Ñ³Ûñ»ñÁ øñÇëïáëÇ Û³ñáõÃÇõÝÁ ß³ñ³Ï³ÝÝ»ñáõ, Ù»Õ»¹ÇÝ»ñáõ, ³ÕûÃùÝ»ñáõ áõ ëáõñµ ·ñ³ÛÇÝ Ù»Ïݳµ³ÝáõÃÇõÝÝ»ñáõ ׳ٵáí:
øñÇëïáëÇ Û³ñáõû³Ùµ Ù»ÕùÇ áõ ã³ñÇ ïÇñ³å»ïáõû³Ý ï³Ï ·ïÝáõáÕ Ù³ñ¹Á ³½³ï³·ñáõ»ó³õ© Ù³Ñáõ³Ý ÷áëÁ Ý»ïáõ³Í Ù³ñ¹Á í»ñ³Ï»Ý¹³Ý³ó³õ© ÑÇÝ Ù³ñ¹Á í»ñ³Ýáñá·áõ»ó³õ, Ýáñ Ï»³Ýù ëï³ó³õ: ²°Ûë ¿ ËáñÑáõñ¹Á øñÇëïáëÇ ·»ñ»½Ù³ÝÇÝ: ²°Ûë ¿ Û³õ»ñųËûë å³ï·³ÙÁ øñÇëïáëÇ Û³ñáõû³Ý:
²ñ¹³ñ»õ, øñÇëïáë Çñ ³ñÇõÝáí Ýá°ñÁ Ï»ñï»ó ³é³Ýó ÑÇÝÁ ù³Ý¹»Éáõ: øñÇëïáë Çñ Û³ñáõû³Ùµ Ýáñ ëÏǽµ, Ýáñ ÑáõݳõáñáõÙ, Ýáñ ÁÝóóù ïáõ³õ Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ å³ïÙáõû³Ý:
¼³ïÇÏÁ í»ñ³Ýáñá·áõû³Ý, í»ñëïÇÝ ÍÝݹ»³Ý ïûÝ ¿: ²Ñ³ ÿ ÇÝãáõ Ð³Û »Ï»Õ»óÇÝ Çñ ß³ñ³Ï³ÝÇ ×³Ùµáí Ïáã ÏþáõÕÕ¿ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ Áë»Éáí‘ §ºñ·»ó¿ù àñ¹Çù êÇáÝÇ »ñ· Ýáñ¦© ³ÛÉ Ëûëùáí, í»ñ³Ýáñá·»ó¿ù Ó»ñ Ï»³ÝùÁ øñÇëïáë–Ï»³Ýùáí, å³Ûͳé³Ï»ñå»ó¿ù Ó»ñ Ï»³ÝùÇ ×³Ý³å³ñÑÁ øñÇëïáëÇ Û³ñáõû³Ùµ:
øñÇëïáÝ»³Û Ù³ñ¹Á ³°Ûë ѳõ³ïùáí å¿ïù ¿ ݳÛÇ Û³ñáõû³Ý áõ ³°Ûë ï»ëÇÉùáí å¿ïù ¿ ÇÝù½ÇÝù ß³ñáõÝ³Ï í»ñëï»ÕÍ¿ áõ í»ñ³Ýáñá·¿ »õ Û³ñáõû³Ùµ ½ûñ³ó³Í ù³É¿ Û³é³ç:
*
* *
²Ûëå¿°ë »Õ³õ å³ïÙáõÃÇõÝÁ Ù»ñ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ: ø³Ý¹áõÙÇÝ ¹ÇÙ³ó í»ñ³ßÇÝ»óÇÝù áõ í»ñ³ßÇÝáõ»ó³Ýù: ÐÇÝÇÝ ¹ÇÙ³ó í»ñ³Ýáñá·»óÇÝù áõ í»ñ³Ýáñá·áõ»ó³Ýù:
лéáõ ÙݳóÇÝù å³ïÙáõû³Ý ÷áßÇ¿Ý© ½»ñÍ ÙݳóÇÝù å³ïÙáõû³Ý ųݷ¿Ý© í»ñ ÙݳóÇÝù å³ïÙáõû³Ý ·»ñ»½Ù³Ý¿Ý: ØݳóÇÝù å³ïÙáõû³Ý óï»ñ³µ»ÙÇÝ íñ³Û áñå¿ë ׳鳷³ÛÃáÕ Ý»ñϳÛáõÃÇõÝ:
ºÕ³Ýù §÷áùñ ³Íáõ¦, ë³Ï³ÛÝ §³ñáõû³Ý ·áñͦ»ñáí É»óáõóÇÝù Ù»ñ ÷áùñ ³ÍáõÝ ³½·»ñáõ ͳÕϳëï³ÝÇÝ Ù¿ç:
ºÕ³Ýù ÷áùñ »Ï»Õ»óÇ, ë³Ï³ÛÝ §Èáõë³õáñãÇ Ï³Ýûզáí ³éϳÛÍ å³Ñ»óÇÝù ÉáÛëÁ ´»ÃջѿÙÇÝ Ù»ñ Ï»³ÝùÇÝ Ù¿ç:
ºõ ³Ûëûñ ÏÁ ïûÝ»Ýù 1700 ï³ñÇÝ»ñáõ íñ³Û »ñϳñáÕ ÉáÛëÇ áõ ÛáÛëÇ, ѳõ³ïùÇ áõ ï»ëÇÉùÇ áõËﳷݳóáõÃÇõÝÁ Ù»ñ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ: Ø»ñ å³ïÙáõû³Ý ³Ûë í×é³Ï³Ý ѳݷñáõ³ÝÇÝ, 1700 ï³ñÇÝ»ñáõ Ëáñù¿Ý, å³ïÙáõû³Ý Áݹ»ñùÝ»ñ¿Ý ¹áõñë Ïáõ ·³Ý Ù»ñ ÅáÕáíáõñ¹Ç Ñá·ÇÇ áõ ÙïùÇ ÑëϳݻñÁ, Ù»ñ ëáõñµ»ñÁ, Ù»ñ ݳѳï³ÏÝ»ñÁ áõ ÏþÁë»Ý Ù»½Ç‘
§ºñ·»ó¿ù áñ¹Çù ³½·ÇÝ Ñ³Ûáó »ñ· Ýáñ©©©¦:
Ø»ñ ÅáÕáíáõñ¹Á ѳõ³ïùÇ áõËﳷݳóáõû³Ý Ý»ñÏ³Û Ñ³Ý·ñáõ³ÝÁ Ùé³ÛÉ ¿ áõ ïËáõñ: Ø»ñ ³Ýó»³Éáí å³ñͻݳÉáõ ³Ù¿°Ý å³ï׳é áõÝÇÝù: ê³Ï³ÛÝ Ù»ñ Ý»ñϳÛáí Ñå³ñï³Ý³Éáõ ß³ï å³ï׳éÝ»ñ ãáõÝÇÝù: Ø»ñ ³½·Ç Ý»ñùÇÝ Ï»³ÝùÁ áõ Ù»½ ßñç³å³ïáÕ å³ÛÙ³ÝÝ»ñÁ É»óáõÝ »Ý ³ÛÝåÇëÇ »ñ»õáÛÃÝ»ñáí áõ ϳóáõÃÇõÝÝ»ñáí, áñáÝù Ùï³Ñá·Çã »Ý áõ ٳݳõ³Ý¹ ë³ñë³÷³½¹áõ:
ܳѳÝçÇ Ù¿ç ¿ Ù»ñ Ï»³ÝùÁ ³Ù¿°Ý ï»Õ, ³Ù¿°Ý ٳϳñ¹³ÏÇ íñ³Û »õ µáÉá°ñ µÝ³·³õ³éÝ»ñ¿Ý Ý»ñë:
ÎÁ ݳѳÝç¿ Ù»ñ ѳÛñ»ÝÇùÁ, »ñµ ³ñï³·³ÕÃÁ ɳÛÝ Í³õ³Éáí ÏÁ ß³ñáõݳÏáõÇ, »ñµ Ñá·»õáñ, µ³ñáÛ³Ï³Ý áõ ÇÙ³ó³Ï³Ý ³Ûɳë»ñÇã Ñáë³ÝùÝ»ñ ÏÁ ß³ñáõÝ³Ï»Ý Ã³÷³Ýó»É Ù»ñ Ï»³Ýù¿Ý Ý»ñë, »ñµ Çß˳ÝáõÃÇõÝÁ Çñ µáÉáñ áÉáñïÝ»ñáí áõ ûÕ³ÏÝ»ñáí ÇÝù½ÇÝù ³Ùñ³åݹ»ÉÁ Çñ»Ý ³é³çݳѻñÃáõÃÇõÝ ÏÁ ÝÏ³ï¿ ù³Ý ÿ ÅáÕáíáõñ¹Ç ïÝï»ë³Ï³Ý íÇ׳ÏÇ µ³ñ»É³õáõÙÁ:
ÎÁ ݳѳÝç¿ Ù»ñ »Ï»Õ»óÇÝ, »ñµ ÷áË³Ý³Ï ³Ûëûñáõ³Ý ³ß˳ñÑÇ å³Ñ³ÝçÝ»ñáõÝ ¹ÇÙ³ó ÇÝù½ÇÝù í»ñ³Ýáñá·»Éáõ áõ Ù»ñ ÅáÕáíáõñ¹Ç Ï»³ÝùÇÝ Ù¿ç ѳõ³ïùÇ ³é³ù»Éáõû³Ùµ áõ ³½·³ÛÇÝ Í³é³Ûáõû³Ùµ Çñ ÏáãáõÙÁ ³ñÅ»õáñ»Éáõ, ÷³Ïáõ³Í ÏÁ ÙÝ³Û ÇÝùÝ Çñ Ù¿ç áñå¿ë ëáëÏ ·³ÝÓ³ñ³ÝÁ ³Ýó»³ÉÇ Ù»ñ Ñá·»õáñ ³ñÅ¿ùÝ»ñáõÝ áõ ³õ³Ý¹áõÃÇõÝÝ»ñáõÝ:
ÎÁ ݳѳÝç¿ Ù»ñ Ùß³ÏáÛÃÁ, »ñµ ëÏë³Í ¿ ÏáñëÝóÝ»É ÇÝù½ÇÝù í»ñ³Ýáñá·»Éáõ Ý»ñùÇÝ áõųϳÝáõÃÇõÝÁ, ëÏë³Í ¿ å³ñåáõÇÉ Çñ ëï»Õͳ·áñÍ³Ï³Ý »ñÏáõÝù¿Ý »õ ·áõݳó÷ÇÉ áõ ³Ûɳ÷áËáõÇÉ ûï³ñ Ùß³ÏáÛÃÝ»ñáõ ³½¹»óáõû³Ý Ý»ñù»õ:
ÎÁ ݳѳÝç¿ ë÷ÇõéùÁ, »ñµ ØÇçÇÝ ²ñ»õ»ÉùÇ Ï³½Ù³Ï»ñå ·³ÕáõÃÝ»ñÁ ëÏë³Í »Ý Ýûëñ³Ý³É, »ñµ ²ñ»õ»É»³Ý ºõñáå³ÛÇ ·³ÕáõÃÝ»ñáõÝ ï³Ï³õÇÝ ÏÁ å³ÏëÇ Ý»ñùÇÝ Ï³½Ù³Ï»ñåã³Ï³Ý ѽûñáõÃÇõÝÁ áõ ²ñ»õÙï»³Ý »ñÏÇñÝ»ñáõ Ù»ñ ·³ÕáõÃÝ»ñÁ ³Ûɳë»ñáõÙÇ ÙݳÛáõÝ íï³Ý·ÇÝ »ÝÃ³Ï³Û »Ý:
àõ ï³Ï³õÇÝ, ÏÁ ݳѳÝç¿ Ñ³Û ÁÝï³ÝÇùÁ áõ Ñ³Û ¹åñáóÁ© ÏÁ ݳѳÝç»Ý Ù»ñ ϳ½Ù³Ï»ñåáõÃÇõÝÝ»ñÁ, Ù»ñ ÙÇáõÃÇõÝÝ»ñÝ áõ ϳéáÛóÝ»ñÁ:
ÎÁ ÛÇ߻٠72 ï³ñÇÝ»ñ ³é³ç ·ñáõ³Í Þ³Ñ³Ý Þ³ÑÝáõñÇ §Ü³Ñ³ÝçÁ ³é³Ýó ºñ·Ç¦ ·ÇñùÁ: Üá°ÛÝÝ ¿ ϳóáõÃÇõÝÁ ³Ûëûñ, »õ ûñ»õë ³õ»ÉÇ°Ý: ܳۻó¿°ù Ó»ñ ßáõñçÁ:
´³ñáÛ³Ï³Ý ÁÙµéÝáõÙÝ»ñáõ ˳óñáõÙ, Ñá·»õáñ ³ñÅ¿ùÝ»ñáõ ³Ýï»ëáõÙ, ³½·³ÛÇÝ ³õ³Ý¹áõÃÇõÝÝ»ñ¿Ý áõ ëñµáõÃÇõÝÝ»ñ¿Ý Ñ»é³óáõÙ, ѳٳ½·³ÛÇÝ Ùï³Ñá·áõÃÇõÝÝ»ñáõÝ áõ »ñ³½Ý»ñáõÝ Ýϳïٳٵ ï³Ï³õ ³×áÕ ³Ýï³ñµ»ñáõÃÇõÝ, áñ³ÏÇ áõ á·ÇÇ ³ÝÏáõÙ, ѳõ³ïùÇ áõ Û³ÝÓݳéáõû³Ý Ýáõ³½áõÙ »õ ï³Ï³õÇÝ ³ÛÉ ÛáéÇ »ñ»õáÛÃÝ»ñ ëÏë³Í »Ý Çñ»Ýó Ý»ñϳÛáõÃÇõÝÁ ½·³ÉÇ ¹³ñÓÝ»É Ù»ñ ѳõ³ù³Ï³Ý Ï»³Ýù¿Ý Ý»ñë:
à±õñ ¿ Ù»ñ ·Çï³ÏÇó Ñá·»õáñ³Ï³Ý ¹³ëÁ, Ù»ñ Û³ÝÓݳéáõ Ùï³õáñ³Ï³ÝáõÃÇõÝÁ, Ù»ñ ³ã³Éáõñç ù³Õ³ù³Ï³Ý ջϳí³ñáõÃÇõÝÁ: ⿠ϳñ»ÉÇ ³Ýï³ñµ»ñ ÙÝ³É ³Ûë ³½·³ÏáñÍ³Ý ÁÝóóùÇÝ ¹ÇÙ³ó: ⿠ϳñ»ÉÇ ãﳷݳåÇÉ ³Ûë ³Ñ³õáñ »ñ»õáÛÃÇÝ ¹ÇÙ³ó: ê³Ï³ÛÝ ãÇ° µ³õ»ñ ÙdzÛÝ ùÝݳ¹³ï»É ϳ٠Øáíë¿ë Êáñ»Ý³óÇÇÝ ÝÙ³Ý áÕµÁ ÑÇõë»É Ù»ñ ³½·Ç Ý»ñÏ³Û Ï³óáõû³Ý: ä¿ïù ¿ ×Çß¹ ³Ëï³×³Ý³ãáõÙÁ ϳï³ñ»É Ù»ñ ³½·³ÛÇÝ í¿ñù»ñáõÝ áõ ¹³ñÙ³ÝáõÙÇ Ñ³Ù³å³ï³ëË³Ý ÁÝóóù ÙÁ ×ß¹»É: ²°Ûë ¿ Ù»ñ ÷ñÏáõû³Ý áõ ѽûñáõû³Ý ÙÇ³Ï ³å³Ñáí áõÕÇÝ:
²ñ¹, §½³ñÃÇ°ù »õ ÙÇ° ÝÝç¿ù©©©¦:
¼³ñÃÇ°ñ ÅáÕáíáõñ¹ ѳÛáó, ½³ñÃÇ°ñ ³Ýï³ñµ»ñáõûݿ¹ »õ ÇÝùݳùÝÝ³Ï³Ý áõ Çñ³å³ßï Ùûï»óáõÙáí ѳñó ïáõñ©– á±õñ »ë Ý»ñÏ³Û ³ß˳ñÑÇÝ Ù¿ç©©©:
лñÇù ¿ ³ÛÉ»õë ³Ýó»³Éá°í ÙdzÛÝ Ñå³ñï³Ý³Ýù© Ñ¿ñÇù ¿ ³ÛÉ»õë ³Ýó»³É¿Ý Ù»ñ ųé³Ý·³Í ³ñÅ¿ùÝ»ñÁ áõ ë¿ÙåáÉÝ»ñÁ ¹ñ³Ù³·ÉáõËÇ í»ñ³Í³Í Ý»ñϳ۳ݳÝù Ù»ñ ß³ñç³å³ïÇÝ: ²ß˳ñÑÁ ³ñ³·ÁÝóó Û³é³ç¹ÇÙáõû³Ý Ù¿ç ¿: гٳß˳ñѳÛݳóáõÙÇ ³Ûë ¹³ñ³ßñç³ÝÇÝ Ù³ñ¹ÇÏ ã»Ý ݳÛÇñ ³Ýó»³ÉÇÝ, ³ÛÉ Ý»ñϳÛÇÝ áõ ³å³·³ÛÇÝ ÙdzÛÝ© ÇÝã »Ýù ³Ûëû°ñ, ÇÝã ÏÁ Íñ³·ñ»Ýù ÁÉÉ³É í³ÕÁ: ²Ûë ¿ Ï»Ýë³Ï³ÝÁ: лï»õ³µ³ñ, ³ÛÉ»õë ¹³¹ñÇÝù ³Ýó»³ÉÇ å³Ñ³ÏÁ ÁÉɳÉáõ Ïñ³õáñ³Ï³Ý íÇ׳ϿÝ, ³ÛÉ»õë ¹áõñë ·³Ýù Ù»ñ Ý»Õ å³ñáõݳϿÝ, å³ïé»Ýù ñáÙ³ÝÃǽÙÇ Ë³µáõëÇÏ ßå³ñÁ, ï»ë³Ï³Ý ëϽµáõÝùÝ»ñáí áõ ³ÝÇñ³ï»ë Ùûï»óáõÙÝ»ñáí Ù»ñ ųٳݳÏÁ ãí³ïÝ»Ýù: Ø»Ýù å¿ïù áõÝÇÝù Ýáñ ßáõÝãÇ áõ Ýáñ ï»ëÇÉùÇ Ý»ñÏ³Û ³ß˳ñÑÇÝ Ù¿ç Ù»ñ Ý»ñϳÛáõÃÇõÝÁ ³å³Ñáí»Éáõ ѳٳñ: 1700–³Ù»³Ï Ï»ñï³Í Ù»ñ »Ï»Õ»óÇÝ, Ù»ñ ³½·Á áõ Ù»ñ ѳÛñ»ÝÇùÁ Ýáñ áñ³Ïáí, Ýáñ ÑÝã»Õáõû³Ùµ, Ýáñ Ï»ÝëáõݳÏáõû³Ùµ å¿ïù ¿ Ý»ñÏ³Û³Ý³Ý ³Ûëûñáõ³Ý ³ß˳ñÑÇÝ‘ Çñ»Ýó Ýáñá·»³É »ñ·Á »ñ·»Éáõ Ýáñ ³ß˳ñÑÇ Ýáñ ѳٳÝáõ³·ÇÝ Ù¿ç:
²°Ûë ¿ Ý»ñÏ³Û ³ß˳ñÑÇ å³Ñ³ÝçÁ: ²Ûɳå¿ë ³Ýó»³°É åÇïÇ ÙݳÝù Ý»ñϳÛÇÝ Ù¿ç: äÇïÇ ×³Ñ׳ݳÝù, åÇïÇ Ýûëñ³Ý³Ýù, åÇïÇ ·áõݳó÷ÇÝù:
²°Ûë ¿ ݳ»õ Ù»ñ Ýáñ ë»ñáõݹݻñáõÝ ëå³ëáõÙÁ, ³Ûɳå¿ë ³ÝáÝù åÇïÇ Ñ»é³Ý³Ý Ù»ñ Ï»³Ýù¿Ý áõñÇß ÙÇç³í³Ûñ»ñáõ Ù¿ç Çñ»Ýó »ñ³½Ý»ñáõÝ áõ Ó·ïáõÙÝ»ñáõÝ ·áѳóáõÙÁ ·ïÝ»Éáõ:
§¼³ñÃÇ°ù Ýáñ ÅáÕáíáõñ¹, Ýáñ »ñ·ë ³é»³É Ýáñá·áÕÇÝ©©©¦:
àõ áñå¿ë½Ç Ù»ñ »ñ·Á ÁÉÉ³Û ÑÝã»Õ, å¿ïù ¿ ³½·Á Çñ Ï»³ÝùÇÝ Ûëï³Ï ûñ³Ï³ñ·Á ѳëï³ï¿, Çñ ųٳݳϳÏÇó å³ïÙáõû³Ý ÁÝóóùÁ ×ß¹¿, Çñ ï»ÕÁ áõ ¹»ñÁ ë³Ñٳݿ ³Ûëûñáõ³Ý ³ß˳ñÑÇÝ Ù¿ç:
àõ áñå¿ë½Ç Ù»ñ »ñ·Á ¹³éÝ³Û Éë»ÉÇ, å¿ïù ¿ ³Ý ÁÉÉ³Û Ý»ñ¹³ßÝ³Ï áõ ѳٳÑáõÝã Ù»ñ ³½·Ç µáÉáñ ½³õ³ÏÝ»ñáõÝ Ùdzï»Õ áõ Ùdzϳ٠ٳëݳÏóáõû³Ùµ:
²Ñ³ ³ÛÝ ³ï»Ý ÙdzÛÝ 1700–³Ù»³ÏÁ ÏÁ ëï³Ý³Û Çñ ×ßÙ³ñÇï ÇÙ³ëïÁ: ²Ñ³ ³ÛÝ ³ï»Ý ÙdzÛÝ Û³ñáõÃÇõÝÁ øñÇëïáïÇ Ù»½Ç ѳٳñ ÏÁ ¹³éÝ³Û ³ÕµÇõñ í»ñ³Ýáñá· Ï»³ÝùÇ áõ ï»ëÇÉùÇ:
²ð²Ø ²© βÂàÔÆÎàê
غÌÆ î²ÜÜ ÎÆÈÆÎÆàÚ
ê© ¼³ïÇÏ, 2001
²ÝÃÇÉdzë, Èǵ³Ý³Ý
|
|